صنعت ساختمان سازی برای افزایش استحکام و پایداری سازه ها بر پایه اصول مهندسی دقیق بنا می شود. بتن به تنهایی مقاومت کششی پایینی دارد و مهندسان برای رفع این نقیصه از میلگرد جهت مسلح کردن و افزایش مقاومت کششی استفاده می کنند. در این میان، برخی مقاطع فولادی نقش سازه ای مستقیم ندارند اما وجود آن ها برای اجرای صحیح نقشه های مهندسی الزامی است. یکی از این موارد بسیار کلیدی، آرماتور خرک نام دارد که در آرماتوربندی فونداسیون جایگاه ویژه ای پیدا کرده است. در ادامه این مقاله تخصصی به بررسی دقیق این موضوع می پردازیم که میلگرد خرک چیست و چه نقشی در ارتقای کیفیت ساختمان ایفا می کند.
میلگرد خرک چیست و چه جایگاهی در صنعت ساختمان دارد؟
در پاسخ به این سوال که میلگرد خرک چیست، باید گفت که این قطعه نوعی میلگرد خم کاری شده است که در اجرای فونداسیون و شناژ سازه ها برای ایجاد فاصله و تثبیت شبکه های میلگرد کاربرد دارد. میلگرد خرک که در زبان انگلیسی به آن Bar Chair یا Rebar Chair می گویند، به صورت مستقیم بارهای سازه ای را تحمل نمی کند بلکه وظیفه اصلی آن پایدارسازی و مستحکم کردن مش فوقانی فونداسیون قبل از عملیات بتن ریزی است.
از نظر شکل ظاهری، این محصول دارای یک قسمت افقی در بالا و دو پایه یا پاشنه در پایین است که در جهات مخالف هم قرار می گیرند. طراحی خاص این میلگرد به گونه ای است که روی مش تحتانی قرار می گیرد و شبکه میلگرد فوقانی را در ارتفاع مشخصی نگه می دارد. تولید این قطعه معمولا از طریق برش و خم کاری میلگردهای ساده یا آجدار انجام می شود.
خرک چیست و چرا در آرماتوربندی اهمیت پیدا می کند؟
بسیاری از افراد فعال در حوزه عمران می پرسند که در واقع خرک چیست و چرا مهندسان بر استفاده از آن تاکید دارند؟ خرک در حقیقت یک عنصر کمکی در آرماتوربندی است که نظم و دقت اجرای شبکه های فولادی را تضمین می کند. بدون استفاده از این قطعه، شبکه میلگرد بالایی بر اثر وزن خود یا تردد کارگران دچار جابجایی می شود و بر روی شبکه پایینی سقوط می کند.
اهمیت اصلی خرک در حفظ “کاور بتن” یا همان پوشش بتنی روی میلگردها نهفته است. اگر میلگردها در جای درست خود تثبیت نشوند، پوشش بتنی استاندارد رعایت نمی شود و این امر منجر به نفوذ رطوبت و خوردگی فولاد در دراز مدت می شود. بنابراین، خرک به عنوان نگهدارنده ارتفاع میلگرد بالایی، کارایی سازه را در برابر نیروهای وارده حفظ می کند.
کاربرد میلگرد خرک در پروژه های عمرانی
کاربرد میلگرد خرک فراتر از یک فاصله گذار ساده است. این قطعه در بخش های مختلف سازه از جمله فونداسیون، ستون ها، سقف ها و دیوارهای بتنی که دارای دو شبکه میلگرد هستند، به کار می رود. اصلی ترین موارد کاربرد میلگرد خرک شامل موارد زیر است:
- ایجاد فاصله استاندارد: ایجاد حد فاصل معین بین مش تحتانی و مش فوقانی در پی های گسترده و نواری اصلی ترین وظیفه این مقطع است.
- پایداری شبکه فولادی: این آرماتور مش فوقانی را تا زمان اتمام بتن ریزی مستحکم و پایدار نگه می دارد تا در اثر فشارهای جانبی یا عمودی جابجا نشود.
- توزیع یکنواخت بار: در زمان بتن ریزی، وزن بتن و تجهیزات به صورت یکنواخت از طریق خرک ها منتقل می شود و مانع از دفرمه شدن شبکه آرماتور می گردد.
- جایگزین خاموت در فونداسیون: از آنجا که در فونداسیون ها معمولا از خاموت استفاده نمی شود، میلگرد خرک وظیفه بستن و تثبیت آرماتورهای طولی فوقانی را بر عهده می گیرد.
- استفاده در نواحی تقویتی: در نقاطی که تراکم میلگردهای تقویتی زیاد است، اهمیت استفاده از خرک برای تحمل وزن اضافه دوچندان می شود.
میلگرد خرک فونداسیون و نقش آن در پایداری مش فوقانی
در اجرای پی ساختمان، میلگرد خرک فونداسیون یک عنصر حیاتی محسوب می شود. فونداسیون به عنوان زیربنای اصلی، وظیفه انتقال کل بار ساختمان به زمین را دارد. در فونداسیون های رادیه یا گسترده، ضخامت بتن ریزی زیاد است و وجود دو لایه مش فولادی ضرورت دارد. میلگرد خرک فونداسیون در این میان به عنوان ستون های موقتی عمل می کند که شبکه بالایی را در تراز دقیق طراحی شده نگه می دارد.
طراحان سازه معمولا تعداد و فواصل این میلگردها را در نقشه ها به طور دقیق ذکر نمی کنند و پیمانکار بر اساس تجربه و استانداردهای کارگاهی، میزان مورد نیاز را محاسبه و اجرا می کند. عدم استفاده از این قطعه در فونداسیون باعث می شود شبکه بالا بر روی شبکه پایین بخوابد که این موضوع کارایی سازه را تا ۴۰ درصد کاهش می دهد.
نحوه استفاده میلگرد خرک و مراحل اجرای آن در فونداسیون
برای دستیابی به بهترین عملکرد، رعایت نحوه استفاده میلگرد خرک طبق مراحل زیر الزامی است:
مرحله اول: اجرای بتن مگر
ابتدا لایه ای از بتن ضعیف با عیار ۱۰۰ تا ۱۵۰ کیلوگرم بر متر مکعب تحت عنوان بتن مگر روی خاک اجرا می شود. این لایه سطحی صاف برای آرماتوربندی ایجاد می کند و مانع تماس مستقیم فولاد با خاک می شود.
مرحله دوم: چیدمان مش تحتانی
پس از سفت شدن بتن مگر، شبکه میلگرد پایینی با رعایت کاور بتن (با استفاده از اسپیسر) در جای خود قرار می گیرد.
مرحله سوم: نصب میلگرد خرک
در این مرحله، نحوه استفاده میلگرد خرک به این صورت است که پایه های آن را روی مش تحتانی قرار می دهند. نکته بسیار مهم این است که میلگرد خرک نباید مستقیما روی بتن مگر قرار گیرد. قرار دادن خرک روی بتن مگر راهی برای نفوذ رطوبت به داخل سازه ایجاد می کند و باعث زنگ زدگی میلگردهای اصلی می شود.
مرحله چهارم: اجرای مش فوقانی
شبکه میلگرد بالایی روی قسمت افقی خرک ها سوار می شود. در نهایت تمامی نقاط تماس باید با سیم آرماتوربندی به خوبی بسته شوند تا در زمان بتن ریزی جابجایی رخ ندهد.
ابعاد و طول میلگرد خرک فونداسیون
محاسبه دقیق ابعاد در نحوه استفاده میلگرد خرک تاثیر مستقیم بر کیفیت خروجی دارد. این ابعاد شامل عرض، ارتفاع و طول پایه ها است.
فرمول محاسبه عرض خرک
عرض خرک باید به گونه ای باشد که تمامی آرماتورهای طولی شبکه فوقانی روی آن قرار بگیرند. فرمول کلی برای فونداسیون های نواری به شرح زیر است:
۲ × (ضخامت کاور بتن جانبی) – عرض فونداسیون = عرض میلگرد خرک.
فرمول محاسبه ارتفاع خرک
ارتفاع باید به گونه ای باشد که پس از بتن ریزی، ضخامت کاور بتن روی میلگردهای بالایی کاملا حفظ شود. محاسبه ارتفاع از طریق فرمول زیر انجام می شود:
ضخامت فونداسیون منهای (ضخامت کاور بالا + ضخامت کاور پایین + قطر میلگردهای شبکه های فوقانی و تحتانی).
ابعاد پایه ها (پاشنه)
اندازه پاشنه خرک معمولا بین ۳۰ تا ۵۰ سانتی متر در نظر گرفته می شود، اما برای پایداری بیشتر و جلوگیری از واژگونی، عدد ۵۰ سانتی متر توصیه می شود.
نکات استفاده از آرماتور خرک برای افزایش دوام سازه
رعایت برخی نکات استفاده از میلگرد خرک می تواند از بروز خسارات جبران ناپذیر جلوگیری کند. مهم ترین نکات استفاده از میلگرد خرک که تیم های اجرایی باید به آن توجه کنند عبارتند از:
- حداکثر فاصله: فاصله بین هر دو میلگرد خرک در فونداسیون نباید از ۱.۵ متر تجاوز کند. در برخی پروژه های سنگین این فاصله تا ۱ متر کاهش می یابد.
- سایز میلگرد: قطر میلگرد خرک نباید از ۱۴ میلی متر کمتر باشد. معمولا سایز این میلگرد را یک یا دو شماره کمتر از آرماتورهای فوقانی انتخاب می کنند، اما بهترین حالت انتخاب قطر برابر است.
- عدم استفاده از خرک روی بتن مگر: برخی سازندگان برای صرفه جویی در مصرف اسپیسر، خرک را روی بتن مگر قرار می دهند که این کار ریسک زنگ زدگی را به شدت افزایش می دهد. زنگ زدگی باعث افزایش قطر میلگرد و ایجاد ترک های عمیق در بتن می شود.
- تثبیت با سیم: تمامی آرماتورهای طولی مش فوقانی باید با سیم آرماتوربندی به خرک ها محکم شوند تا در زمان تردد کارگران یا بتن ریزی با پمپ، شبکه دچار لغزش نشود.
- تراکم در نقاط حساس: در بخش هایی که بارهای متمرکز یا میلگردهای تقویتی بیشتری وجود دارد، باید تعداد خرک ها را افزایش داد.
- استاندارد تولید: میلگردهای مورد استفاده برای ساخت خرک باید با استانداردهایی نظیر ISIRI 3132 منطبق باشند تا توان تحمل بارهای وارده را داشته باشند.
مراحل نهایی اجرای فونداسیون پس از نصب خرک
پس از تکمیل نصب و رعایت تمامی نکات استفاده از میلگرد خرک، مراحل زیر برای اتمام کار انجام می شود:
- قالب بندی: قالب ها که می توانند آجری، تخته ای یا فلزی باشند در اطراف فونداسیون نصب می شوند. در قالب بندی تخته ای و فلزی استفاده از روغن مخصوص برای جداسازی راحت تر بتن الزامی است، اما روغن نباید به هیچ وجه روی میلگردها بریزد.
- بتن ریزی: بتن ریزی پی معمولا به دلیل حجم بالا با بتن آماده و دستگاه پمپ انجام می شود. در این مرحله، خرک ها نقش حیاتی در حفظ ساختار شبکه فولادی ایفا می کنند.
- باز کردن قالب ها: پس از رسیدن بتن به مقاومت کافی (معمولا بعد از ۲۴ ساعت)، قالب ها باز می شوند.
تهیه بهترین مقاطع فولادی از شرکت فولاد موحد
انتخاب متریال با کیفیت اولین قدم در ساخت یک سازه ایمن و ماندگار است. شرکت صدرا پروفیل کاوه با برند تجاری فولاد موحد، با بیش از ۲۷ سال سابقه درخشان در صنعت فولاد ایران، یکی از معتبرترین تامین کنندگان مقاطع فولادی در منطقه شمال غرب و کشور محسوب می شود. این مجموعه با بهره گیری از نیروهای متخصص و تجهیزات روز دنیا، انواع لوازم ساختمان و مقاطع فولادی را با بالاترین استانداردهای داخلی و بین المللی عرضه می کند.
تعهد به کیفیت، ارائه خدمات آنلاین جهت رفاه مشتریان و تامین نیاز بازارهای داخلی و صادراتی از ویژگی های بارز شرکت فولاد موحد است. برای تضمین استحکام سازه و اطمینان از اصالت کالا، استفاده از میلگردهای فولاد موحد که تحت نظارت دقیق کیفی تولید می شوند، پیشنهادی مطمعن برای مهندسان و سازندگان حرفه ای است.
برای استعلام قیمت و دریافت مشاوره تخصصی، برقراری ارتباط با واحد فروش این مجموعه از طریق راه های ارتباطی اعلام شده در سایت رسمی شرکت، بهترین مسیر برای یک خرید مطمئن خواهد بود.
